Aydın kamuoyu, yerel ve ulusal basın bir süredir JES’lerin gayrisıhhi müessese işletme ruhsatı var mı, yok mu? Varsa kim verdi? Denetlemeyi kim yapacak? Ruhsat almak zorunda mı? Ruhsatsız çalışabilir mi? Gibi sorulara yanıt aramaktadır. Doğrusu nedir? Birlikte araştıralım.
Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. (Anayasa 2. M.) kimseye ayrıcalık yapılamaz. Kanunlar herkese eşit uygulanmak zorundadır. (Anayasa 10.M.) Kanunlar herkese eşit olarak uygulanmıyor, birileri kayrılıyorsa orada hukuk devletinden söz edilemez.
Şimdi JES’lerin faaliyete geçip çalışması için merkezi idare ve yerel yönetimler açısından ruhsata tabi olup olmadıklarını araştırmaya başlayalım:
Merkezi idare açısından; 5686 Sayılı Doğal Mineralli Sular Ve Jeotermal Kaynaklar Yasası; JES’lere hangi kurum tarafından ruhsat verileceği ve denetleneceğini belirtmiştir. Bu ruhsat verme ve denetleme, belediyelere yasanın verdiği ruhsat verme ve denetleme yetkisini ortadan kaldırmaz.
5686 sayılı Yasanın, 14. M. çevrenin korunmasını esas olarak görmekte, kirleten işletmeler hakkında 11. M. (5) Bendi gereği işlem yapılacağı, “işletmenin kapatılabileceği” hükmüne atıf yapmaktadır. Bu maddenin uygulandığına bu güne kadar tanık olmadık…
Yerel yönetimler açısından: JES’lerin kurulması için öncelikle bir bina ve müştemilat gerekir. Bunlar için plan ve proje yapmaları inşaat izni almaları yapı kullanma izni (iskân ruhsatı) almaları zorunludur. Almazlarsa İmar yasasının 32.m. Göre inşaat yerel belediye tarafından mühürlenir.
İşyeri Açma ve Çalışma Ruhsatlarına Dair Kanun Hükmünde Kararnamenin değiştirilerek Kabulüne Dair 3572 sayılı Kanunun yönetmeliğine göre; 5 MW üzerinde elektrik üreten JES’ler 2. sınıf Gayrisıhhi müessesedir. (Yönetmelik ek 2. B Bendi gereğince; İKİNCİ SINIF GAYRISIHHİ MÜESSESELER 1 ENERJİ SANAYİ başlığı)) Gayrisıhhi işletmeler, ait oldukları belediyeden ruhsat almak zorundadır.
Yönetmeliğin 23. Maddesi “Gayrisıhhi müesseselere, diğer kamu kurum ve kuruluşları tarafından özel mevzuatına göre verilen izinler, tescil ve benzeri işlemler, bu yönetmelik hükümlerine göre izin ve ruhsat alma mükellefiyetini ortadan kaldırmaz.” hükmü ile Belediyelerin bu tesisleri ruhsatlandıracağı açıkça belirtilmiştir.
Aynı yönetmeliğin 24. Maddesi bu müesseseler; “çevre ve toplum sağlığı açısından yetkili idareler tarafından denetlenir. Yetkili idarenin en üst amiri veya görevlendireceği kişi gerekli tedbirleri almak veya aldırmakla sorumludur.” Hükmünü getirmiştir.
JES’lerin faaliyete geçmesi için düzenlenecek iş bitiminde verilen kesin kabul tutanağı “ELEKTRİK TESİSLERİ PROJE VE KABUL YÖNETMELİĞİ”ne göre kesin kabul için aranan şartların 13. sırasında yapı kullanma izni, 15. sırasında Gayrisıhhi müessese işletme belgesi” alınması zorunluluğu getirilmiştir. JES’ler, kesin kabul için istenen şartları yerine getirmezse faaliyete geçemez…
Buraya kadar JES’lerin yerel belediyelerden alması gereken izinleri araştırdık. Gelin şimdi denetimini araştıralım.
Her şeyden önce kamu idaresinde uygulanan bir kuralı hatırlatarak söze başlayalım. “İzin vermeye yetkili olan idari birim, işletmenin çalışması için yasanın öngördüğü kuralların yerine getirilmediğini anlar ya da denetim esnasında görürse verdiği izni geri alabilir, iptal edebilir, şartlar yerine getirilinceye kadar işletmeyi mühürleyebilir.”
Bu yönüyle belediyeler verdikleri ruhsatların takipçisi olmak, gayrisıhhi işletmelerin yasanın öngördüğü kurallara uygun çalıştırılıp çalıştırılmadığını, çevreyi kirletip kirletmediğini denetlemekle görevlidirler. 5216 sayılı Büyükşehir Belediye Yasası ve 5393 sayılı Belediye Yasası yetki ve görev kurallarını belirlemiştir.
Belediyelerin asli görevlerinden birisi de halkın sağlığını korumak, temiz bir çevrede yaşamasını sağlamaktır. Görevlerini yerine getirmek için kendilerine verilen her türlü yetkiyi kullanırlar, kullanmak zorundadırlar.
Sonuç olarak; JES’ler Yapı kullanım izni, 2. Sınıf Gayrisıhhi müessese işletme ruhsatı almak zorundadır. Almamışlarsa; tesislerin kesin kabulünü yaparak işletmesine izin veren, ruhsat almayan, denetlemeyen, yasaları uygulamayan kurum ve kuruluşlar ile o kuruluşun ilgili biriminde görev yapan kişiler sorumludur…