Büyük Menderes Nehrinin tarihte bilinen ilk adı Anabelen’dir, bu kelime öz be öz Türkçedir. “Belene belene akan nehir” anlamındadır. Türkiye’nin 5. Batı Anadolu’nun birinci büyük nehridir. Yeryüzüne çıktığı Dinar’dan, Ege Denizine döküldüğü Balat Deltasına kadar geçtiği ovalara can verir, bereket saçar. Geçtiği topraklar tarihte “Uygarlıklar Havzası” olarak bilinir. Havzadaki onlarca antik kent bunu doğrular…
Binlerce yıl havzasına bereket saçan, son buzul döneminde canlıları ve insanı yok olmaktan koruyan, bugün beş milyon insanı barındırıp, doyuran Büyük Menderes Nehri ve havzası ile ilgili çok yazı yazıldı, temizlenmesi, kurtarılması için önerilerde bulunuldu. Bende yazılarımda önemini, mitolojisini, tarihini, yetiştirdiği ürünleri, iklim yapısını, kirlenme nedenlerini, kirlilikten nasıl kurtulacağını anlatan yazılar, kitaplar yazdım, yazmaya devam ediyorum…
Havza, kuzeyden güneye, doğudan batıya tarım topraklarını, su kaynaklarını ve ormanları yok edecek, çevre dostu olmayan, tarım dışı faaliyetlerle kuşatılmış durumda. Kısaca sayarsak, mermer ocakları, taş ocakları RES, JES, HES, meyve suyu fabrikaları ve tekstil sanayinin kuşatması altında kirletilmektedir. Kirlenme, kanalizasyon suları, yapay gübre, zirai ilaç denen kimyasalların aşırı kullanımı nedeniyle daha da artmaktadır…
Bilim insanları, STK’lar kirlenmeyi önleyecek, nehri temizleyip kurtaracak önlemleri almak ve yaşama geçirmek için çareler arayıp çaba sarf ederken, 2021 yılında nehir aniden kurudu. Tarihinde ilk kez bu kadar uzun süre susuz kaldı, sularında yaşayan balıklar ve diğer canlılar öldü, kuşlar başka bölgelere göç etti…
Nehrin kirlendiğini görüp önlem almak isteyen Çevre Ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü tarafından 2016 yılında “Büyük Menderes Havzası Kirliliği Önleme Eylem Planı”(1) hazırlamıştı. Plan, Büyük Menderes Nehrinin suyunun 4. Sınıf olduğunu saptamış, 2. Sınıfa indirilmesi için kirletici unsurlardan arındırılmasını amaçlamıştı. Eylem planı zamanında ve yeterince uygulanamadığı için havzanın kirliliği ve nehrin kuruması önlenemedi…
Bakanlığın hazırladığı eylem planının nehrin kurtarılmasında başarılı olmadığını gören, havzada yaşayan, Büyük Menderes Nehrinin önemini bilen ve kurtarmak için çaba sarf eden çevreciler, Aydın, Denizli, Uşak illeri ve Dinar ilçesindeki STK’ları, harekete geçirip, “Büyük Menderes İnisiyatifi” adı altında birliktelik oluşturarak çalışma başlattı…
“Büyük Menderes Nehrinin kirletilmesine sessiz kalma. Büyük Menderes Nehri yok olursa havzadaki canlı yaşam da yok olur! Büyük Menderes Nehri yok olmasın! Bir imza da sen ver!” etkinliği ile farkındalık yaratıp, yöneticilerin ve halkın ilgisini çektiler. Nehrin ve Havzanın kurtulması için çekilen video filmine bilim insanları, sanatçılar, STK’lar destek verdi. Nehrin sesi olup çığlığını tüm Türkiye’ye ve Dünyaya duyurmaya çalışıyorlar…
Bir avuç inanmış, yurtsever ve azimli çevreci, yılmadan kurtaracaklarının sadece Nehir ve havzası olmadığının bilincindeydi. Havzada yaşayan beş milyondan fazla insanın yaşam alanlarını ve canlı yaşamını da kurtaracaklardı. Yetkililerin konuyu anlamasını ve nehrin temizlenip eski günlere dönmesini sağlayacak önlemlerin alınması için, TBMM verilmek üzere illerinde yüz binden fazla imza topladılar…
Topladıkları imzaları, nehrin, çiftçinin, havzanın sorunlarını ve kurtuluşu için yapılması gerekenleri içeren raporla birlikte 12 Nisan 2022 tarihinde TBMM de grubu bulunan parti yetkililerine sundular. Yetkilerin konuya ne kadar sahip çıkacaklarını ileriki günlerde hep birlikte göreceğiz…
Havzanın ve nehrin kirlenmesinden, kurumasından sadece çevreciler, çiftçiler etkilenmeyecek. Su kaynakları, ormanlar, insan dışındaki canlılar ve o illerde yaşayan beş milyon kişi doğrudan etkilenecektir…
Uşak, Denizli, Aydın illerinde ve Dinar ilçesinde yaşayan insanlara sesleniyorum. Büyük Menderes Nehrinin kirlenmesinden sizler etkilendiniz. Kurumasından da etkileneceksiniz. Yaşam ve tarım alanlarınız, ormanlar ve canlı yaşamı yok olacak. Nehir ve havzanın kurtulması için mücadele edenlerin yanında yerinizi alınız! Geleceğinizi, Büyük Menderes Nehrini ve Menderes Havzasını birlikte kurtaralım…
KAYNAK:
1-https://webdosya.csb.gov.tr/csb/dokumanlar/cygm0013.pdf