İnsanın evi gibisi yoktur, orada rahat eder, mutlu olur, Dünya ne kadar büyük olursa olsun, yaşadığımız ev küçükte olsa dışarıdan gelecek tehlikelerden, soğuktan, sıcaktan, yağmurdan, kardan korur, yeni nesillerin oluşturulmasını kolaylaştırır. Doğanın oluşturduğu ekosistemler de canlıların ortak yaşam alanı yani evidir…
Yaşadığımız evin planlarını çizen kişi mimardır. “Mimarlık, insan yaşamını kolaylaştıran binaları, köprü, tünel, baraj gibi fiziki yapıları tasarlama ve kurma sanatı olarak tanımlanır.” (1) Mimarın yaşantımızı kolaylaştırmak için çizdiği projelerin doğaya uyumlu olması, ekosistemi bozmaması ve çevre kirliliği yaratmaması gerekir…
“İnsan, binlerce yıldır doğaya egemen olmak için gerekli teknolojiyi geliştirirken, bir gün doğanın başka biçimde (Bu gün iklim krizi) ve öncekinden daha kuvvetli bir şekilde insana egemen olacağından habersiz yaşamını sürdürmüştür.” (2) Doğa boşluk kabul etmez. İnsan, Dünyanın bütün canlıların ortak yaşam alanı olduğu gerçeğini görmezden gelmiştir…
Canlıların özgür yaşamasını, bitki ve ağaçların çoğalmasını, bol ürün vermesini, evrimleşmesini sağlayan ekosistemlerdir. Ekosistemlerin oluşmasını sağlayan mimar ise; ısı, yıldırım, şimşek, yağmur, buzullar, deniz, akarsular, rüzgârlar, yanardağlar, göktaşları ve depremlerden oluşan doğal güçlerdir.
Dünya, yaşayan organizmadır, devinimini durmadan sürdürür, yeni dağlar, ovalar, göller, adalar gibi fiziki yapıları ve yeni ekosistemleri oluşturur. O güçler sayesinde sistemde yaşayan canlılar evrimleşir…
“Ekosistem, canlılar ile çevre arasındaki ilişkilerin düzenlendiği, madde ve enerji alışverişinin yapıldığı, belirli bir alandaki hayvan, bitki toplulukları ile bunlara bağlı cansız varlıkların tümü.” (3) Olarak tanımlanmıştır. Canlıları, bitkileri, ağaçları, balıkları, akarsuları ve deniz canlılarını barındıran ekosistemler, kara ve su ekosistemleri olarak ikiye ayrılır…
Kara ekosistemleri oluştuktan sonra kalıcılığını ve devamını sağlayan üretici ve belirleyici güç, bitkiler ve ağaçlardır. Yağış döngüsünü, suların temizlenmesini, yeraltı suyunun, derelerin, tarım toprağının oluşmasını sağlar. Bununla da yetinmez canlıların yiyeceklerini üretir, onlara ev sahipliği yapar…
Denizler, akarsular, göller ve sulak alanların (bataklıkların) oluşturduğu ekosistemlere, su ekosistemleri diyoruz. Su ekosistemleri başta balıklar ve su kuşları olmak üzere birçok canlıya ve suda yetişen bitkilere ev sahipliği yapar, onları besler ve korur. Deniz bitkileri canlılara ev sahipliği yaptığı gibi Atmosferdeki CO2’in normal seviyelerde kalmasın sağlar…
Dünyadaki bitki topluluğu, “canlı yaşamı için gerekli olan, hidrojen, oksijen, azot ve karbondan oluşan temel maddeleri üretir. İnsan ve hayvanların atıklarını yok eder çevreyi temizlerler. Kökleri ile kayaları parçalayıp toprak oluşumunu sağlar. Bu da bize bitkiler olmadan canlıların yaşayamayacağını gösterir.” (4) İnsan, yaşamsal gereksinimlerini karşılayan bitki ve ağaçları korumak zorundadır…
Ekosistemde yaşayan canlılar “besin bulmak, beğenmedikleri çevreden uzaklaşma olanağına sahipken, bitkiler ve ağaçlar doğal yayılmaları ile gösterdikleri hareketlilik dışında bireysel olarak yer değiştiremezler.” (5) Onlar yayıldıkları ekosisteme uyum sağlamak, iklim şartlarına uymak zorundadır…
Kara ekosistemlerinde canlı yaşamına, iklimlerin oluşmasına katkı sağlayan ormanlar, sulak alanlar, bataklıklar geçmiş yıllarda insan tarafından tahrip edilmiş, kirletilişmiş olsa da Sanayi devrimine kadar doğa kendini yenilemiş, korumuş ve Atmosferdeki CO2 oranının sabit kalmasını sağlamıştır…
Doğal güçlerin oluşturduğu ve yaşamaya uygun ekosistemlere, “hayvan ve bitkiler yerleşerek doğal bir denge oluştururlar. İnsanın bulunmadığı böyle bir ekosistemdeki denge az-çok süreklidir. Doğayı denetim altına almak için bölgeye insanın girmesiyle doğal denge de bozulmaya, bitki, ağaç ve canlılar yok olmaya başlar.(6) Onun için zorunlu olmadıkça insan, ekosistemlere girmemelidir…
Ekosistemlerin ve o sitemde yaşayan canlıların, bitkilerin, ağaçların Dünya canlı yaşamına katkıları saymakla bitmez. Ekosistemler yok edildiğinde orada yaşayan doğal yaşama katkıları olan canlılar, ağaç ve bitkilerde yok olacaktır. Kısaca yaşam bitecektir…
KAYNAK:
1-https://tr.wikipedia.org/wiki/Mimarl%C4%B1k
2-Füsun Çataltaş, Makale Bilim Teknik Dergisi. 153. Sayı S. 7
3-Meydan Larousse,4. Cilt. S.131
4-Bilim Teknik Dergisi 143. Sayı S. 36
5-Bilim Teknik Dergisi 149. Sayı S 38
6-Hasan Peşmen, Makale. Bilim Teknik Dergisis 154. Sayı. S.33-34