Anadolu’da M.Ö. 9000-7000 yılları arasında tarım (neolitik) devrimi başladı ve ilk tarım köyleri kuruldu. Yabani hayvanlardan koyun ve keçi evcilleştirildi, buğday, arpa, fiğ gibi tahıllar, ehlileştirildi, sulu tarım başladı. Üretilen tahıldan elde edilen undan çeşitli ekmek türleri üretildi. (1)
Dünyada kaç çeşit ekmek yapılıyor, tam olarak bilmiyorum ama 3.500 yıl önce Anadolu’da yaşamış Hititler, yüz seksen çeşit ekmek yapmayı başarmıştı. Yüz seksen çeşit ekmek olur mu? Demeyin olur, bu kadar çok çeşitli ekmek yapımı uzmanlık isteyen bir işti…
Ekmeğin kendisi de adı da kutsaldır. Herodot’a göre: Dünyanın ilk insanları hangi ulustu sorusuna yanıt arayan Mısırlılar, yeni doğmuş iki çocuk üzerinden yaptıkları deneyde: “Çocukların ilk söylediği sözün ‘Bekos’ kelimesi olduğu, kelimenin Frigya dilinde ekmek anlamına geldiği anlaşılmış. (2) Böylece Friglerin, Mısırlılardan daha eski ulus olduğu var sayılmıştır…
Frigyalılar, Balkanlardan göç etmiş, Ankara, Eskişehir ve Afyon’u kapsayan topraklarda devlet kurmuş kadim bir ulustu. Onlardan önce Anadolu’da Luwiler, Hattiler ve Hititler yaşamış, devlet kurmuşlardı. O uluslar, Frigyalılardan bin yıl önce yaşamışlardı…
Anadolu’da Hititlere ait binlerce çivi yazılı kil tablet bulunmuş, yazıları okunmuş, sosyal ve devlet yaşamları, yedikleri, içtikleri gün yüzüne çıkarılmıştır. Onlar, ekmeğe” Ninda” demişlerdi. Yeme, içme kültürleri hayli gelişmişti…
“Hititler, ekmek için tam 146 farklı terim ve tanım kullanır. Ekmek, kullanılan tahıla, (Arpa-Buğday) mayaya, (ekşi-tatlı) katkı maddesinin tatlı ya da tuzlu olmasına, ay, yıldız ya da başka hayvan şekillerine göre isimlendirilirdi.” (3)
Ne yazık ki, soylular ile halk arasındaki eşitsizlik ekmek tüketimi için de geçerliydi. İyi, kaliteli ve tatlı ekmekleri soylular yerdi. Halktan kişiler ise basit ekmekleri yerdi. Ekmek, her sınıf için ayrı şekilde üretilirdi…
Hititler, tarih sahnesinden çekildikten sonra ürettikleri ekmek çeşitleri Anadolu’daki diğer uluslara miras kaldı. Önce Kent devletlerine, onlardan Bizans’a Bizans’tan da Osmanlı’ya ve günümüze kadar geldi…
Türkler, ekmek pişirmek için fırın inşa etmeyi, mayalı hamurdan ekmek ve zeytinyağlı yemek yapmayı, deniz ürünlerini Anadolu’ya yerleştikten sonra öğrendi. Bizans’ın ekmek yapma sanatı, Osmanlı Ekmekçileri tarafından geliştirildi…
Anadolu ekmeğinin ham maddesi “buğday ve arpadır.” Buğday, arpa ve bazı tahıllar ilk kez Anadolu’da ehlileştirilmiş ve tarımı yapılmaya başlamıştır. Âşıklı Höyük kazılarında, “7.500 yıl öncesine ait siyez, makarnalık buğday, arpa, nohut, bezelye gibi ehlileşmiş tahıl ve sebze kalıntısı bulunmuştur.” (4)
Ehlileştirilen buğday, arpa, mercimek gibi tahılların tarım yöntemi ve tohumları, Anadolu’dan Dünyaya yayılmıştır. Tarihi süreçte tahıllar stratejik ürün olarak kabul edilir, savaş zamanı kullanılmak üzere stoklanırdı…
Anadolu, binyıllarca tahıl ambarı olarak bilinen ender yerlerden biridir. 21 yüzyıla kadar kendi kendine yeten ülkeler arasında yer almış, bu tarihten sonra ne yazık ki, tahıl ithal eden ülkeler arasına girmiştir…
Tarıma gereken önemi verip, tekrar kendi kendine yeten ülkelere arasındaki yerimizi almalıyız…
KAYNAK:
1-J.G. Macquen, Hititler ve Hitit Çağında Anadolu. S.14
2-Heredotos, Tarih. S. 118
3-Birgit Brandau-Hartmut Schickert, Hititler-Bilinmeyen Bir Dünya İmparatorluğu. S.82
4-Anadolu Buğday Mirası.
https://d2hawiim0tjbd8.cloudfront.net/downloads/anadolu_nun_buday_mirasi.pdf