Gelmiş, geçmiş bütün dinler ibadet biçimlerini, kutsal günlerini önceden belirlemiştir. Belirlenen kutsal gün ve ayinlerin mutlaka eskiye dayanan, kabul görmüş bir geçmişi vardır…
Örneğin Noel yortusu; Hristiyanlarca “İsa’nın doğum günü onuruna yapılan kutlamadır. Kutlama tarihinin 25 Aralık olarak belirlenmesindeki amaç, pagan inanışa mensup insanların öteden beri kutlamakta oldukları 21 Aralık “kış gündönümü” törenlerini unutturmaktır… (1)
Kutlamanın baş aktörü Noel Baba, gerçekten St. (Aziz) Nikolas’mıdır? Yoksa Anadolu geleneklerinden rol mü çalmıştır? Ben bu sorulara yanıt arayıp gerçekleri gün yüzüne çıkarmak, halkımızı doğru bilgilendirmek, yılbaşı ile ilgili kafa karışıklığına son vermek gerektiğine inanıyorum.
Aziz Nikolas, 3. Yüzyılda Patara’da (Antalya’da antik kent) doğmuş, burada yaşamış ve ölmüş Hristiyan din adamıdır. Onun adına Myra antik kentinde bir kilise yaptırılmıştır. Sonradan adı Noel baba olmuştur. Çocuklara oyuncak dağıtması eski bir Anadolu geleneğidir. Bunu bilmek ve açıklamak zorundayız…
Dördüncü yüzyılın ortalarına kadar, Hristiyan âleminde Hazreti İsa’nın doğum tarihi olarak kabul edilen Noel yortusu hiç kutlanmamıştır. İlk kutlama 354 yılında başlamıştır. Hazreti İsa gerçekten 25 Aralık’ta mı doğmuştur? Bunu tam olarak bilmiyoruz, Hristiyan âlemi öyle kabul ediyor…
Yılbaşı kutlamalarının köklerini Anadolu’nun inanç dünyasında aramak gerekir. Kökleri Anadolu’nun bilinen ilk halklarından Luvi’lere dayandığı söylenen ve aynı zamanda Anadolu geleneği olan “Khal Gagan” kutlamaları günümüzde bazı köylerde halen uygulanmakta olan bir adettir…(2)
“Erzincan, Tunceli, Bingöl, Muş (Varto), Erzurum (Hınıs) ve Elazığ’ın bazı kırsal bölgelerinde kutlanan zamanla unutulmaya yüz tutmuş, yine de günümüze kadar varlığını sürdürmüş eski bir gelenektir. Khal Gagan, Zaza (Dersim) dilinde, eski yılın uğurlanması ve yeni yılın karşılanıp kutlandığı eski bir gelenektir…” (3)
“Khal Gagan kutlamaları, Aralık ayının son haftasında ‘Khal Khelk’ adı verilen ak saçlı, aksakallı, gün yüzlü ihtiyar bir adamın köy çocuklarıyla beraber kapı kapı dolaşarak çocuklar için yiyecek ve hediye toplaması ile başlar. Yeni yılın ilk gününde kurulan bir Cem Ayini ile sona ererdi.” (4)
Toplanan yiyecekler, Khal Khelk ve onu takip eden çocuklar tarafından bir evde pişirilip yenir, büyük bir kısmı ihtiyacı olanlara dağıtılırdı. Ziyaret edilen evler yardımda bulunmazsa, bulunmayan kişi cezalandırılırdı…(5)
Öte yandan, yılbaşında “çam ağacı süslemek Türk âdetidir. Kadim Türkler, yerin göbeğinde bir hayat ağacı tasavvur eder. Günlerin yeniden uzamaya başlaması onlar için yeniden doğuş bayramıdır ve Akçam ağacı altında kutlanır, buna ‘Nardugan’ denir.” (6)
Yılbaşı kutlamaları ile Noel karıştırılıyor ve Hristiyan kutlaması olarak kabul ediliyor. Yılbaşını kutlayanları dinsiz ilan etmeye kadar gidiliyor. Oysa Türkler Noel kutlamıyor, yeni yılı karşılıyor. Yeni yılınız kutlu olsun…
KAYNAK:
1-Meydan Larousse Ansiklopedisi Cilt 9. S.385
2-Erdoğan Çınar, Aleviliğin Kökleri-Abdal Musa’nın Sırrı. S.98
3- http://www.tuzluca-mikail.org/khal-gagan/
4- Erdoğan Çınar, Aleviliğin Kökleri-Abdal Musa’nın Sırrı. S.98
5-http://www.tuzluca-mikail.org/khal-gagan/
6-İlmiye Çığ, Makale. www.altayli.net/nardugan.html