Salıyı çarşambaya bağlayan gece 2025 yılına gireceğiz. Gelmiş geçmiş bütün uluslar; kutsal ve özel günlerini inançları doğrultusunda şekillendirir ve önceden belirler. Kutlanan bayram, kutsal gün ve ayinlerin kökleri mutlaka geçmişe dayanır.
Yılbaşı denince nedense çoğunluğun aklına Hristiyan bayramı Noel gelir. Noel, Hristiyanlarca “İsa’nın doğum günü kabul edilen 25 Aralık ta kutlanan yortudur. Anadolu ve Türk halkı, 21 Aralık tarihini, “kış gündönümü” yani yeni yıl olarak kutlar…
Noel kutlamalarının baş aktörü Noel Baba, gerçekten aziz Nikolas’mıdır? Yoksa Anadolu halkının geleneklerinden rol mü çalmıştır? Ben bu sorulara yanıt arayıp gerçekleri gün yüzüne çıkarmak, halkımızı doğru bilgilendirmek, yılbaşı ile ilgili kafa karışıklığına son vermek gerektiğine inanıyorum…
Aziz Nikolas, III. Yüzyılda Patara’da (Antalya’da antik kent) doğmuş, burada yaşamış ve ölmüş Hristiyan din adamıdır. Onun adına Myra antik kentinde bir kilise yaptırılmıştır. Sonradan adı Noel baba olmuştur.
Noel Baba’nın çocuklara oyuncak dağıtması aslında eski bir Anadolu geleneğidir. IV. yüzyılın ortalarına kadar, Hristiyan âleminde Noel yortusu diye bir şey yoktu ve o güne kadar hiç kutlanmadı. İlk kutlama 354 yılında başladı. Hz. İsa gerçekten 25 Aralık’ta mı doğdu? Bunu tam olarak bilmiyoruz, Hristiyan âlemi öyle kabul ediyor…
Yeni yıl kutlamasının köklerini Anadolu’nun inanç dünyasında aramak gerekir. Kökleri Anadolu’nun bilinen ilk halklarından Luvi’lere dayanır. Anadolu geleneği olan “Khal Gagan” kutlamaları günümüzde bazı köylerde halen uygulanmakta olan eski bir adettir…(1)
“Khal Gagan kutlamaları, eski yılın uğurlandığı ve yeni yılın karşılandığı eski Anadolu geleneğidir Erzincan, Tunceli, Bingöl, Muş (Varto), Erzurum (Hınıs) ve Elazığ’ın bazı bölgelerinde halen kutlanan, unutulmaya yüz tutmuş eski bir Anadolu geleneğidir… ” (2)
“Khal Gagan kutlamaları, Aralık ayının son haftasında ‘Khal Khelk’ adında ak saçlı, aksakallı, gün yüzlü ihtiyar bir adamın köy çocuklarıyla beraber köy evlerini dolaşarak çocuklar için yiyecek ve hediye toplaması ile başlar. Yeni yılın ilk gününde kurulan bir Cem Ayini ile sona ererdi.” (3)
Toplanan yiyecekler, Khal Khelk tarafından bir evde pişirilip çocuklarla birlikte yenir, büyük bir kısmı ihtiyacı olanlara dağıtılır. (4)
Öte yandan, yılbaşında “evlerde çam ağacı dikmek ve süslemek eski bir Türk âdetidir. Kadim Türkler, yerin göbeğinde bir hayat ağacı bulunduğunu tasavvur ederdi. Günlerin yeniden uzaması ve ağacın yeşermesi yeniden doğuşu simgeler. O gün bayramdır ve Akçam ağacı altında kutlanır, buna ‘Nardugan’ denir.” (5) Anlaşıldığı kadarıyla her ulusun kendine özgü yeni yıl kutlaması bulunur ve gelenekleri doğrultusunda eski yılı uğurlar, yeni yılı karşılar…
Yeni yılınızı, doğa talanın son bulduğu, huzur, barış ve kardeşliğin sağlandığı, insanımıza sağlıklı, adil ve özgür günler getireceği bir yıl olması dileklerimle kutluyorum…
KAYNAK:
1-Erdoğan Çınar, Aleviliğin Kökleri-Abdal Musa’nın Sırrı. S.98
2- http://www.tuzluca-mikail.org/khal-gagan/
3-Erdoğan Çınar, Aleviliğin Kökleri-Abdal Musa’nın Sırrı. S.98
4-http://www.tuzluca-mikail.org/khal-gagan/
5-İlmiye Çığ, Makale. www.altayli.net/nardugan.html