Geçen haftaki yazımda doğanın mimarlarını, geliştirdiği ekosistemleri, gelişen sistemlerin yaşantımıza, doğaya, canlılara olan katkılarını anlatmaya çalıştım. Bu yazımda ve gelecek yazılarımda ekosistemlerdeki ağaçlar, bitkiler, canlı ve cansız varlıkların doğaya katkılarını sırasıyla anlatmaya çalışacağım. Kara ekosistemlerinde üretici ve belirleyici güç ağaçlar ve bitki örtüsüdür…
Anadolu, ağaç çeşitliliği bakımından zengin bir coğrafyadır. “Türkiye’de 2000 yıllarında yapılan bir araştırmaya göre, 21.7 milyon hektarlık alan hukuksal olarak orman sayılmaktadır. Ormanlık alanlarda 1320 cinsten 9996 bitki türü doğal olarak yetişmektedir. Bu bitkilerden 3035 türüne yalnızca Türkiye’de rastlanılmaktadır. Orman ekosisteminde 168 Ağaç türü sadece Ülkemizde bulunmaktadır. ” (1)
Bitkilerin yeryüzünde dağılımını etkileyen en önemli faktör; sıcaklık, su, ışık, rüzgâr gibi iklim koşulları ve toprak yapısıdır. Anadolu’nun bitki ve ağaç örtüsü, iklim ve toprak yapısına paralel olarak şekillenmiş, Karadeniz kıyıları yapraklarını döken bitki ve ağaçlarla, Ege ve Akdeniz bölgeleri her mevsim yeşil kalan iğne yapraklı bitki ve ağaçlarla, kalan bölgeler step ve meşe ağacının baskın olduğu ormanlara sahiptir. (2)
Canlılar, et yiyen, ot yiyen ve hem ot, hem de et yiyenler olarak üçe ayrılır. Ormanlar, her üç cinsin bir arada yaşadığı ender ekosistemlerdir. Ot yiyen canlılar ormanın ve bitki örtüsünün sunduğu bütün olanaklardan yararlanır. Et yiyen hayvanlar ve yırtıcı kuşlar ot yiyen hayvanları avlayarak, eceliyle ölen hayvanların leşlerini yiyerek çevreyi temiz tutar, hastalıkların yayılmasını önler, doğal dengeyi sağlar…
Ağaçların bir kısmı meyve veren ağaçlardır. Meyve ağaçlarını meyvelerini yediğimiz için biliriz ve tarımını yapar onları koruruz. En yaygın meyve ağaçları zeytin, incir, kestane, elma, armut, kiraz, erik, şeftali ve vişnedir. Meyveleri kuşlar ve diğer hayvanlar tarafından yenen ve sanayide kullanılan ağaçları işi olmayan bilmez, onların gözünde sadece ağaçtır, o kadar…
Ağaçlar meyvenin yanında doğal yaşama birçok katkı sunar, bunlardan bazılarını hatırlayalım: Orman bulunan bölgede yaz ısısı, 5-8 derce düşer. Kışın ise 1-3 derece yükselir. Nem ise sabit kalır…
Orman, kuşlara ve diğer canlılara ev sahipliği yapar. Sağlıklı bir ormanda en az 50 kuş türü barınır, yuva yapar ve ürer. Kuşların yanında sincaplar, sürüngenler, memeli hayvanlardan; domuzlar, çakallar, gelincikler, tavşanlar ve tilkiler barınır, ormanla karşılıklı etkileşimde bulunur…
Ormanlar su döngüsünü düzenler, yağmur bulutlarını çekerek yağmurun düzenli yağmasını sağlar, yağışların sel olup akmasına engel olur. Kökleri ile yeraltı suyunun oluşumunu ve temiz olmasını sağlar. Orman ekosistemlerindeki her cinsten ağacın doğaya katkısı ve ayrı ayrı bir görevi vardır…
Atmosferdeki tozları emerek, Atmosferi tozlardan temizler, solunacak hale gelmesini sağlar. Bir hektar çam ormanı, 40 ton, Kayın ormanı 68 ton ve Ladin ormanı 32 ton tozu emerek yok eder. Fotosentez yaparak Co2’i yaprakları vasıtasıyla bünyesine alır, ayrıştırarak oksijen ve karbona dönüştürür. Karbonu dallarının, gövdesinin ve meyvelerinin gelişiminde kullanır. Açığa çıkan Oksijeni canlıların faydalanması için Atmosfere salar. Yüz yaşındaki bir kayın ağacının tek başına saatte 1.5 kg oksijen üretir. Bu bilgi bile ağaçların canlı yaşam üzerindeki olumlu etkilerini anlamaya yeter…
Orman ağaçlarının dökülen yaprakları çürüyerek humusa dönüşür, yeni ağaçların ve bitkilerin yetişmesini sağlayan verimli toprak oluşmasını sağlar. Ormanın oluşturduğu toprakta gözle görülen ve gözle görünmeyecek kadar küçüklükte birçok canlı yaşar. Toprakta yaşayan başlıca hayvanlar, karıncalar, solucanlar, köstebek, salyangoz, termitler, fareler, kırkayak, danaburnu ile her türlü hayvanlardan oluşur. Bu canlılar toprağı havalandırarak temiz ve sağlıklı kalmasını sağlar. (3)
Sanayi devrimi sonrasında başta yağmur ormanları olmak üzere ormanların doğaya katkısı düşünülmeden para uğruna talan edilmiş, tarla açmak için yakılmış, kentlerde yerleşim yeri olarak kullanılmış halen talan edilmeye devam etmektedir…
Fosil yakıtlar ve sera gazlarının kullanılmasıyla Atmosfere salınan CO2 yüksek boyutlara ulaştı. Talan edilen ormanlar Atmosferi temizlemekte yetersiz kalıyor. Bunun sonucu artan sıcaklık iklim krizini oluşturdu. Ekosistemlerin yok edilmesi doğal dengeyi bozdu, doğa kendini yenileme gücünü yitirdi. Dünyanın canlı yaşamını kurtarmak istiyorsak? Acilen fosil yakıtlar ile sera gazlarını kullanmaktan vazgeçmeli, çok fazla ağaç dikmeliyiz…
KAYNAK:
1-Yücel Çağlar, Hukuksal Kıskaçtaki Ormanlar ve Ormancılık. S. 39
2-Hasan Peşmen. Geçmişten Bu Güne Anadolu Bitki Örtüsü. Bilim Teknik Dergisi 154 Sayı S. 32-33
3-Arif Akman, Toprakana. Bilim Teknik Dergisi. Sayı 148 S. 9