Türk ve Anadolu inanışına göre olgun insan; Tanrıya inanan ve seven, haddini bilen, kendini yenen, insan sevgisiyle doludur. Hiç bir canlıya ve doğaya zarar vermeyen, herkese yardıma koşan, paraya, güce, şöhrete, makama ardını dönen, özü sözü bir olandır. Bu aşamaya gelmesi için, insanın olgunlaşması, pişmesi gerekir…
Olgun insan, başkasının malına, canına, ırzına göz dikmez, doğayı kirletmez, yalan söylemez, canlıları ve insanı öldürmez. Doğayı, havayı suyu, toprağı kirletmez, kirletene, canlıları öldürene engel olur. Şahsi çıkarlarını ön planda tutmaz!
Olgun insan, “Cehaletin ve güce tapmanın, kötülüklerin anası” olduğunu bilir ve cehalete savaş açar. Kitap okur, bilim öğrenir, bilmediklerini sorar, sorgular, arar, araştırır, danışır, doğruyu bulur. Çıkar gözetmeden Hakka ve Halka hizmet eder…
Yusuf Has Hacib Kutadgu Bilig’de “Ne kadar yaşarsa yaşasın iyi insan yaşlanmaz, ne kadar uğraşılırsa uğraşılsın kötü insan ıslah edilemez.” Sözleriyle kendine göre insanı anlatır. İyi insanının yaşlanmamasından kastı, yaptıklarıyla adıyla yaşayacağını anlatır…
Değerlendirme yerindedir. İnsanlığa yararlı işler yapanlar, insanlık için çalışanlar, ölümsüzlüğe ulaşır. Ölümsüz olan insanın bedeni değil, düşünceleri, yarattığı ve bıraktığı insanlığa yararlı eserleridir…
Kötü insanın ıslah edilemeyeceğinden kasıt, ölmeyecek gibi yaşayan, işi gücü ikbal peşinde koşan, para, mal, mülk için her şeyi yapmayı göze alan, başkalarının haklarına saygısı olmayan, hırslı, çıkarını düşünen kişiler kastedilir…
İnsan; kendini (egosunu) yendiğinde insan olur. Çoğu kendini yenemez; daha çok para, mal, mülk, makam sahibi olmak, terlemeden kazanmak, başkasının sırtından geçinmek ister. Gözü doymaz, azla yetinmez.
Hele belirli bir makama geldiğinde ya da para, mal-mülk sahibi olduğunda küçük dağları yarattığını zanneder, kibirlenir. Kendisine iyilik yapanlara tepeden bakar, onları küçümser. İhtirasının sınırı yoktur. Hep daha fazlasını isterler. Şair Ömer Hayyam, ihtiraslı insanı:
“Niceleri geldi, neler istediler;Sonunda dünyayı bırakıp gittiler.Sen hiç gitmeyecek gibisin değil mi?O gidenler de hep senin gibiydiler.” Dizeleriyle dile getirmiştir.
Böyle insanlar her şeyi bildiğini sanır. “Bir bildiğim varsa o da hiçbir şey bilmediğimdir.” Diyen Sokrates’i. ” Kendini yenmek, zaferlerin en büyüğüdür.” Diyen Epictetos’u hiç duymamıştır. Bunları bilen insan, olgundur, hayat onu pişirmiştir.
Hırslı insan, makam sahibi ve baş olmak ister. Layık mıyım, halkta karşılığım var mı? Bilgim yeterli mi? Hak ediyor muyum? Diye sormaz bile! Onlar, geldikleri ve gelmeyi umdukları makamı, kendilerinden başkasının doldurmayacağına inanıyor…
Çok bilinen bir atasözü var; “Hayvanı parayla, insanı bedava güderler.” Diye. Halk her şeyin farkında. Halkı cahil yerine koyanlar, bir kez daha düşünerek hareket etmelidirler.
Unutmamalıdır ki, kendilerini o makamlara getiren halktır. Oradan indirmek te halkın elindedir. “Egemenlik, Kayıtsız Şartsız Millete” aittir.