Türkiye’nin yerüstü zenginlikleri, doğası, bitki örtüsü, antik kentleri yeraltı zenginliklerinden çok değerlidir. Yeraltı zenginliği sınırlıdır, gün gelir biter. Yerüstü zenginliği, temiz hava, temiz su olduğu ve uygun iklim koşullarında süreklidir. Bu hafta yerüstü zenginliklerinden tadına doyum olmayan Anadolu meyvelerini anlatmaya çalışacağım…
Sözlüklere göre meyve: “Tohumlu bitki çiçeklerinin tozlaşması sonrası tohum tomurcuklarını taşıyan değişikliğe uğramış, dişi organın gelişmesi ve olgunlaşması ile meydana gelen yapı.” Olarak tanımlanmıştır.
Tarlada, bahçede, bağda, manavda, pazarda, markette gördüğümüz, satın aldığımız, severek yediğimiz vitamin deposu, sağlık kaynağı birçok meyve Anadolu’ya özgüdür. Bazı meyvelerin anavatanı başka coğrafyalar olsa da en güzel, en tatlı ve en dayanıklı meyveler Anadolu’da yetişir. Türkiye’de Dünyada yetişen 138 çeşit meyveden 75’i yetişir…
Türkiye, birçok meyvenin yetişmesine elverişli iklim ve toprak koşullarına sahiptir. Ancak doğaana, Anadolu’da yetişecek meyveleri doğal seçilim yoluyla belirlemiştir. Doğaananın belirlemediği meyveleri bu coğrafyada yetiştirmeye çalışmak, doğaanaya karşı çıkmaktır…
Anadolu yarımadası üç kıtanın ortasında yer alır. Coğrafi konumu, iklim yapısı dört mevsimin aynı anda yaşandığı ender yerlerden biridir. Bu gün başka isimlerle andığımız meyveler, tarım devriminden bu yana Anadolu halklarınca bilinen, sevilerek yenilen, yetiştirilen ve aranan meyvelerdir…
Anadolu, kuzeyinden güneyine, doğusundan batısına her bölgede yetişen ve üretiminde Dünya birincisi olduğu meyvelere sahiptir. Türkiye’de yetişen isimlerini bildiğimiz, yediğimiz ya da hiç yemediğimiz hatta ismini ilk defa duyacağımız meyveler nelermiş? Gelin önce ağaçta yetişen meyveleri, sonra bir yıllık bitkilerde yetişen meyveleri birlikte araştıralım:
Bu güzel meyveler kendi içinde birçok çeşide sahiptir. Öreğin çeşit sayısı elliyi geçen elma her yöreye göre ayrı tat, renk ve isimle anılır. Anadolu için elma cennetidir dersek abartmış olmayız. Armut, yetmişi geçen çeşidiyle önemli bir meyvedir…
Karadeniz bölgesinin en önemli meyvesi fındıktır. Ülkemizde yetişen fındığın, “Tombul, sivri, Değirmendere, palaz, foşa gibi çeşitleri vardır.2020 verilerine göre, üretilen fındığın büyük bölümü işlenmeden ham olarak ihraç edilmektedir. Dünya fındık ihracatında Türkiye ilk sırada yer alır…
Kayısı, Anadolu’nun her yöresinde yetişir ancak büyük oranda tarımı ve kurutulması Malatya İlinde yapılır. Ayvanın otuz çeşidini yetiştiren ülkemizde hemen her bahçede bir ayva ağacı bulunur…
Kiraz ve vişnenin hem renk hem tat bakımında birçok çeşidi bulunur ve Anadolu’ya özgü meyvedir. Her yerde yetişir. Tarım olarak belli bir rakımın üstünü sever, İç Anadolu kiraz ve vişne için en uygun iklim yapısına sahiptir…
Narenciye üretimi ve ihracı yetişen yöre halkının gelir kaynağıdır. Ege, Akdeniz bölgelerinde tarımı yapılan; portakal, limon, mandalina ve greyfurt iç pazarın yanı sıra ihraç edilen tarım ürünleri arasında önemli bir yeri vardır…
Ceviz, dut, kızılcık, yenidünya, şeftali, badem, nar, keçiboynuzu gibi meyvelerin tarımı yapılır ayrıca bahçelere ihtiyaç için dikilir. Sadece bunlar değil, Cennet elması (Trabzon hurması) zerdali, muşmula (Döngel-beşbıyık) yetiştirilen meyvelerdir. Bu meyvelerin büyük bir kısmı iç ve dış pazarda çok aranan meyvelerdendir…
Aydın kenti, meyve cenneti Anadolu’nun içinde ayrı bir meyve cennetidir. Yukarıda sayılan meyvelerin hemen hepsi Aydın’da yetişir, başka bölgelerde yetişmeyen, yetişse de aynı tat ve lezzette olmayan meyveleri de üretir…
Aydın denince akla hemen incir gelir. Birçok çeşidi olan incirin kurusu, Aydın’ın Sarılop ve Göklop incirinden olur. Yaş ve kuru İncir ihracatında Dünya ve Türkiye birincisidir. Kentteki incir bahçeleri ve mağazaları aynı zamanda halkın geçim kapısıdır…
Ege bölgesi zeytin ile ünlüdür. Aydın kenti zeytin üretiminde Türkiye ikincisidir. Aydın kestane üretiminde birincidir. Bursa’da işlendiği için en çok Bursa’da yetiştirildiği zannedilir. Anadolu aynı zamanda üzüm cennetidir. Taze sofralık, kurutmalık ve şarap üretilen birçok çeşide sahip bir meyvedir…
Bu coğrafyaya yabancı meyveler; muz, kivi ananas ile birlikte bir yıllık bitkilerden çilek, kavun, karpuz gibi meyveler bol miktarda yetişir. Anadolu’nun doğasının bizlere sunduğu ürünlerin kıymetini bilelim, yeraltı zenginliklerini ortaya çıkarmak için bu güzelim cennete kıymayalım…