Büyük Menderes Nehri Havzası, Anadolu’nun batıya açılan kapılarından biridir. Nehri, havzayı ve doğasını kirleterek kapıyı kapattığınızda Anadolu nefes alamaz, canlı yaşamı yok olur. Bu gerçek biliniyor mu? Elbette biliniyor. Buna rağmen havzanın doğasını, suyunu, havasını kirleten sanayi yatırımlarına, maden aramalarına, JES, RES, HES ve balık çiftlikleri kurulmasına izin veriliyor…
Geçen hafta “Turizm Cenneti Türkiye” (1) başlıklı yazımda Anadolu’nun turizm potansiyelini kısmen anlattım. Bu günkü yazımda; 27 Eylül Dünya turizm günü olması nedeniyle, Aydın’ın turizm potansiyelini ve mitoslarını anlatacağım…
Aydın, Anadolu’nun, cennet içinde cennet köşelerinden biridir. Büyüklü, küçüklü 30 dan fazla antik kente sahiptir. Denizleri, doğası, mitoslarıyla tam anlamıyla tarih ve turizm cennetidir. Antik kentlerin tamamını, özellikleri ve mitoslarıyla anlatmaya kalksam, birkaç ciltlik kitap yazmam gerekir, herkesçe bilinenleri yazacağım:
En batıdan başlayalım, Büyük Menderes Nehrinin çatalağız yaptığı Balat ve Dilek Yarımadası; Milli Parkı, turkuaz renkli denizi, kumsalları, plajları, suyunun ılıklığı, berraklığı, barındırdığı su kuşları, Anadolu’da yetişen her ağacın örneğinin bulunması ile ünlüdür. Apollan’a adanmış Didyma, antik dünyanın önemli kehanet merkezidir. Didim ilçesinin denizi, balık çiftlikleri ile kirletilmektedir…
Didim’in kuzeyinde yer alan İyon kenti Milet bulunur. İlk kurulduğunda liman kentiydi Büyük Menderes Nehrinin taşıdığı alüvyonlarla denizi dolmuştur. Milet aynı zamanda “bilimin ve felsefenin doğduğu yerdir. Felsefenin ve bilimin babası sayılan ilk düşünürlerden Anaksimenes, Anaksimandros ile fizikçi Thales bu kentte yaşamıştır.” (2)
Milet halkı, yargılanan bir nehirden, tazminat kazanan ilk halktır. (3) Psykhe efsanesi, “Dünya edebiyatına mal olmuştur. Psykhe, kralın üç kızından en küçüğüdür, tanrıça Afrodit’i güzelliği ile gölgede bırakması yetmezmiş gibi, oğlu Eros’u kendine âşık etmiştir.” (4) Öykü, kötülüğe karşı iyiliğin galip geldiğini anlatır…
Bir zamanlar körfez olan, Büyük Menderes Nehri tarafından göle dönüştürülen, “Ay tanrıçası Artemis’in aynası denilen Bafa Gölünün,” (5) Kapıkırı yarımadasında Herakleia antik kenti yer alır. Milet’in Kuzeyinde Anadolu’nun Pompeisi olarak adlandırılan, Priene antik kenti Athena tapınağı ile ünlüdür…
Doğuda, Tekin köyü yakınlarındaki Magnesia antik kenti vardır. Doğuya devam ettiğimizde Efeler ilçesinin kuzeyinde Mesogis dağına yaslanmış, Tralleis antik kenti bulunur. Kazı çalışmaları bitmeyen kent, heykeltıraşları, mimarları ve yurt dışına kaçırılan Seikilos anıt taşı bilinen özelliklerinden bir kaçıdır. Anıt taş, genç bir aşığın zamansız ölen eşine olan aşkını, hasretini dile getiren, yazıya geçmiş ilk notalı ağıt olma özelliğine sahiptir…
Efeler ilçesinin güneyinde Büyük Menderesin oğullarından Marsyas çayı ve vadisi uzanır. Vadide, Karia uygarlığına ait Alabanda ve Alinda antik kentleri bulunur. Kraliçe Ada Alinda’da sürgün hayatı yaşamış, esaretten Büyük İskender tarafından kurtarılmıştır…
Daha Güneyde Çine Çayına adını veren Satyr Marsyas’ın Apollon tarafından derisinin yüzülüp bir zeytin ağacına asıldığı Gökbel kayalıkları yer alır. Yerel belediye ve Büyükşehir belediyesi Marsyas’ı turizme kazandırma girişiminde bulunmamıştır…
Havzada doğuya doğru devam ettiğimizde Nysa antik kentine geliriz. Ovaya ve Büyük Menderes Nehrine tepeden mağrur bir şekilde bakan antik kent, mimari yapısı, kütüphanesi, tiyatrosu ile tanınır. En bilinen mitosu şarap tanrısı Dioniysos’un kentin kırsalında saklanıp, Nympalarca büyütüldüğü, tanrıça Hera’nın gazabından korunduğunu anlatan öyküdür. (6)
Nysa’nın tam karşısında Yenipazar ilçesi ve Ortasia antik kenti vardır. İlçe, yeme içme kültürü ve otantik yaşamı ile ilgi odağıdır. Kuzey batısında bulunan Nazilli ilçesi; antik kentleri, tarımı, ticareti ve koruyamadığı, Türkiye’nin ilk basma fabrikasına sahipti…
Daha doğuya gidildiğinde Anadolu’nun en büyük antik kentlerinden, Romalıların göz bebeği, tanrıça Afrodit’e adanmış Karia kenti, Afrodisias önünüze çıkar. İyi korunmuş heykellerin sergilendiği müzesi turistlerin ilgi odağıdır…
Bir kısmını anlatabildiğim, bu kadar güzel bir coğrafyaya, antik kentlere ve mitoslara sahip Aydın, turizm kenti olarak kalmalıdır. Sınırlı sürede bitecek ve çevre kirliliği yaratacak JES, RES, HES, madenlere ve balık çiftliklerine kurban edilmemelidir…
KAYNAK:
1-https://www.aydinparagraf.com/turizm-cenneti-turkiye-makale,347.html
2-Orhan Hançerlioğlu, İnanç Sözlüğü. S. 42-43
3-Azra Erhat, Mitoloji Sözlüğü. S. 216
4-Cevat Şakir Karaağaçlı, Anadolu Efsaneleri. S. 109-112
5-Halikarnas Balıkçısı, Bütün Eserleri. Merhaba Anadolu. S. 180
6-Robert Graves, Yunan Mitleri. S. 115